Για τα καμένα δάση

Για τα καμένα δάση

Κι κει στο παραγώνι, δίπλα στον αργαλειό και καθώς ο ήλιος τσουρούφλιζε σκεπές και καλντερίμια, ένας κόσμος εφιαλτικός ξετυλιγόταν...
«Πουλιά και λουλούδια, πεφταστέρια, τα ζωντανά του δάσους, οι καλομοίρες με τα ξωτικά, νεράιδες και παγανά, έτρεχαν να γλυτώσουν από τις φλόγες...»
Κάθε φορά που συμβαίνει μια καταστροφή στο δάσος, θυμάμαι την ογδοντάχρονη προγιαγιά μου, την κυρά Λέγκω .Ήταν μια ανεξάντλητη πηγή παραμυθιών που θα ζήλευαν δικοί μας και ξένοι παραμυθάδες, προσφέροντας ένα λαογραφικό θησαυρό που χάθηκε μαζί της, καθώς μετά τον πόλεμο του Σαράντα, ακολούθησαν «χρόνια δίσεκτα και χρόνια οργισμένα».
Αυτές ιδιαίτερα τις μέρες μάς συγκέντρωνε σαν τα κλωσόπουλα κοντά της και μας άνοιγε το θαυμαστό κόσμο της φαντασίας, της ποίησης και της ευαισθησίας. Ζωντάνευε μπροστά στα μάτια μας ένας φανταστικός λαμπερός κόσμος, γεμάτος θάματα και μάγια. Ο λόγος της τρεμόπαιζε, ακολουθώντας τις διακυμάνσεις της αφήγησης. Γελούσε και έκλαιγε με τους ήρωες των παραμυθιών που ζωντάνευαν μπροστά μας.
Ο φόβος, ο αναστεναγμός, ο θαυμασμός, η προσμονή.
Ύστερα μικρές σιωπές και να, ακουγόταν ο άγριος λύκος, το σφύριγμα του ανέμου, το πορτόφυλλο που χτυπάει στο καλύβι της μάγισσας, η βροχή και το δρολάπι. Ζωντάνευαν μπροστά στα μάτια μας χιονοσκέπαστα δάση, δροσοσταλίδες και δροσουλίτες, με χίλια χρώματα στην καταχνιά του δάσους. Τα βρύα των δέντρων μεταμορφώνονταν σε γενειάδες και οι σκίουροι, πλησίαζαν να πάρουν φουντούκια από την ποδιά της...


Φαίνεται πως αποκοιμήθηκα σε αυτή την ονειρική περιπλάνηση των παιδικών μου χρόνων, όταν με ξύπνησε ένα ξωτικό, τυλιγμένο στις φλόγες μέσα σε ένα μισοκαμένο δάσος...
- Μην ανησυχείς, προσπάθησε να με καθησυχάσει όταν είδε την αποδοκιμασία στα μάτια μου.
- Παραμύθι και... όνειρο είναι!

Έτσι από τα παραμύθια της γιαγιάς, έφτασα στα ονειρικά «παραμυθιάσματα» του μυαλού και όσων δεινών τα συνοδεύουν...

ΔΑΣΟΣ και ΔΑΣΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ.

Το Δάσος είναι Υγεία – Πλούτος – Πολιτισμός και πρέπει να σωθεί. Το Δάσος, είναι, το Μέλλον που όλοι θέλουμε. Σύντομα όμως, εάν δεν προσέξουμε θα γίνει Παρελθόν διότι οι ευθύνες του ανθρώπου για την καταστροφή του ανέρχονται στο 98 %, και αναλυτικά παρουσιάζονται με τις αιτίες που είναι η αμέλεια του που πλησιάζει το 38 % και οι εμπρησμοί και οι άλλες αιτίες αγγίζουν το 60 %.

Για αυτό τον λόγο για την ενημέρωση όλων παρέχουμε πληροφορίες για την αξία του Δάσους για τον άνθρωπο αλλά και την «Δασοπροστασία» που είναι ένας τρόπος ζωής, όπου η ενεργός συμμετοχή όλων μας, πρέπει να παίζει πρωταρχικό ρόλο, για τις προσπάθειες αντιμετώπισης των πυρκαγιών από έδαφος έχουν πλέον εξαντληθεί καθώς και για την χρήση των πυροσβεστικών μέσων από αέρα που είναι η τελευταία λύση.

1. ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΔΑΣΟΣ

Το «Δάσος» δεν είναι μόνο δέντρα και θάμνοι. Είναι ένα πολυσύνθετο οικολογικό σύστημα, με δική του ζωή και λειτουργίες που συνυπάρχουν αρμονικά σε μια περιοχή. Είναι ένα φυσικό αγαθό με πολύπλευρη σημασία και ανυπολόγιστη αξία για τον άνθρωπο. Είναι ένας ανανεώσιμος φυσικός πόρος με τεράστιες και ανεξάντλητες δυνατότητες στην περιβαλλοντική, οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη ενός τόπου, πού συντελεί στη δημιουργία καλλίτερων συνθηκών ζωής. Είναι ο «Κύριος Ρυθμιστής της Βιολογικής ισορροπίας στην Φύση» .

Γενικά, τα οφέλη που προσφέρει το δάσος στον άνθρωπο είναι πολλά και ποικίλα. Πρώτα – πρώτα, τα διάφορα δασικά προϊόντα με σημαντικότερο το ξύλο, που με την κατάλληλη μηχανική και χημική επεξεργασία μετατρέπεται σε πολυάριθμα χρήσιμα για τον άνθρωπο προϊόντα. Εκτός όμως , από τα άμεσα υπάρχουν και τα έμμεσα οφέλη καθώς το δάσος προστατεύει το έδαφος από την διάβρωση και αποτρέπει την δημιουργία ορμητικών χειμάρρων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πολύ μεγάλες καταστροφές. Αποτελεί επίσης, έναν άριστο βιότοπο για την διαμονή, την διατροφή και τον πολλαπλασιασμό των διαφόρων πουλιών και ζώων. Η σημαντικότερη όμως όλων, προσφορά του δάσους στον άνθρωπο, είναι η ευεργετική επίδραση που ασκεί στην υγιεινή, την αισθητική και την πνευματική του κατάσταση, καθώς το δάσος αποτελεί ένα τεράστιο βιολογικό εργοστάσιο παραγωγής καθαρού αέρα και μια ανεξάντλητη πηγή δροσιάς και καλαισθησίας, που συνδέονται στενά με την καλή ποιότητα ζωής στον πλανήτη .

Από την πρώτη κιόλας στιγμή της εμφάνισης του στην γη, ο άνθρωπος συνδέθηκε στενότατα με το δάσος, γιατί του εξασφάλιζε με αφορμή τις ανάγκες του τροφή, στέγη και προστασία, ενώ είχε ακόμη άμεση σχέση με τις θρησκευτικές, πολιτιστικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις του. Ανέκαθεν, ο άνθρωπος στάθηκε απέναντι στο δάσος «Φίλος & Προστάτης». Με τις καταστροφικές του όμως επεμβάσεις υποβάθμισε , περιόρισε και καταπάτησε το δικαίωμα ύπαρξης και ανάπτυξης του δάσους και έμμεσα ή άμεσα έγινε «Εχθρός & Εξολοθρευτής». Με τις παράνομες δε υλοτομίες, την ανεξέλεγκτη βόσκηση χιλιάδων αιγοπροβάτων και τις συχνές πυρκαγιές έγινε συνεργός σ’ ένα «Έγκλημα χωρίς Τιμωρία» .

2 . ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Έτσι , ενώ στην χώρα μας , κατά την μακρινή αρχαιότητα υπήρχαν απέραντα και πλούσια δάση που αποτελούνταν κυρίως από Δρυς, έλατα, πεύκα κ.α. με αξιόλογη την παρουσία και άλλων δασικών δέντρων όπως η καστανιά , η οξιά , το πουρνάρι κ.α. , σήμερα, από την κάθε μορφής καταστροφή, ο αφανισμός των δασικών μας εκτάσεων είναι πλέον «Προ των Πυλών» . Όταν δε , στις αρχές του αιώνα τότε που κανείς ακόμα δεν μιλούσε για «Προστασία του Περιβάλλοντος» και καμία οικολογική οργάνωση δεν ασχολείτο με κινήσεις προτροπής ή σωτηρίας του δάσους, ο ποιητής «Μιλτιάδης Μαλακάσης» έγραφε :

Και όμως, σκέψεις και γεγονότα σαν αυτά είναι σήμερα μια ζωντανή πραγματικότητα που προκαλούν βαθύτατη οργή και θλίψη σε όλους μας.

Ποιός σήμερα θα μπορούσε να φανταστεί ότι ο ποιητής εμπνεύστηκε τους στίχους αυτούς όταν περνώντας μέσα από ένα δάσος αντίκρισε κάποια στιγμή μια περιορισμένης έκτασης καταστροφή που είχε προκαλέσει το τσεκούρι ενός υλοτόμου;

Ποιός σήμερα θα μπορούσε να προβλέψει τις σκέψεις και τα συναισθήματα της πικρίας και της απογοήτευσης του ποιητή όταν θ’ αντίκριζε τα μηχανικά πριόνια της εποχής μας να φέρνουν σε λίγα λεπτά κάτω αιωνόβιους κορμούς δέντρων , να ισοπεδώνουν μέσα σε λίγες ώρες κάποιο κομμάτι γης για οικοπεδοποίηση ή τις αχόρταγες Φλόγες ν’ αφανίζουν σε μερικά δευτερόλεπτα αρκετές χιλιάδες στρέμματα δάσους

Ποιός τέλος θα μιλούσε τότε για «Οργανωμένα Σχέδια Εμπρηστών» και για «Πύρινη Λαίλαπα» που κάθε καλοκαίρι καταστρέφει τα πάντα στο διάβα της;

Το θέμα έτσι, αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία καθώς τα Δάση σήμερα, καλύπτουν μόνο το 12% περίπου της συνολικής μας έκτασης. Η έννοια της «Προστασίας του Περιβάλλοντος» δεν είναι πλέον μια θεωρητική προσέγγιση με ολοκληρωμένα ή μη κρατικά προγράμματα που συμμετέχουν ενεργά στον ευρύτερο τομέα της Δασοπροστασίας, αλλά και οι φιλότιμες προσπάθειες κάθε Έλληνα πολίτη που σπεύδει εθελοντικά στο έργο των εμπρηστών, για να περισώσει με κάθε τρόπο κάποια στρέμματα Δάσους. Είναι η ευγενική προσφορά εκείνων που έμμεσα ή άμεσα βοηθούν στην οικονομία της χώρας και προσπαθούν να επιβιώσουν, καθώς κάθε Πυροσβεστική περίοδος αφήνει πίσω της τεράστιες οικολογικές καταστροφές που προκαλούν «Δέος –Λύπη – Στεναγμό». Η προστασία των Δασών, αποτελεί πλέον, ένα Εθνικό θέμα που αντιμετωπίζεται όχι μονοδιάστατα και αποσπασματικά, αλλά με σύνεση, υπευθυνότητα και ουσιαστικές λύσεις που θα προέρχονται από τον συνδυασμό όλων γενικά των γεγονότων. Ο φάκελος «Περιβάλλον& Ζωή» χρειάζεται ν’ αναθεωρηθεί σε νέα βάση, σαν μία από τις πλέον πρωταρχικές πτυχές της ακαταλόγιστης ανθρώπινης δραστηριότητας που συνδέεται άμεσα με την διαρκώς αυξανόμενη «Διάβρωση – Αποσάθρωση» των ορεινών εδαφών της χώρας μας .

3. ΔΑΣΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Γενικά, η «Δασοπροστασία» είναι ένας τρόπος ζωής, όπου η ενεργός συμμετοχή όλων μας, παίζει πρωταρχικό ρόλο. . Όμως, τις τελευταίες δεκαετίες το φαινόμενο των δασικών πυρκαγιών που προέρχεται κυρίως από αμέλεια και ανευθυνότητα, έχει πάρει εκρηκτικές διαστάσεις . Ο σχεδιασμός και η εκτέλεση απαραίτητων προληπτικών μέτρων που έγιναν με σκοπό την ελάττωση του κινδύνου εκδήλωσης των δασικών πυρκαγιών, και η δημιουργία κατάλληλης υποδομής, τόσο στον προληπτικό, όσο και τον κατασταλτικό τομέα , φαίνεται να μην απέδωσαν απόλυτα .

«Η κατασκευή έργων οδοποιίας, Ο καθαρισμός όλων των ευαίσθητων περιοχών και Η δημιουργία αντιπυρικών ζωνών ασφαλείας είναι μεν θέματα άμεσης προτεραιότητας, κάποιες άλλες όμως παράλληλες ενέργειες όπως:

· Η συνεχής παρακολούθηση της φλεγόμενης περιοχής μέχρις ότου έρθουν οι Πυροσβεστικές δυνάμεις,

· Η χρησιμοποίηση πρόχειρων υλικών και μέσων κατάσβεσης-χώμα, κλαδιά ή νερό-

· Η έγκαιρη αναγγελία μιας πυρκαγιάς με φωνές ή την χρήση κάποιου τηλεφώνου(κινητού ή σταθερού),

· Η αποφυγή καύσης ξερών χόρτων και κλαδιών,

· Η παρασκευή φαγητών και ροφημάτων μέσα στο Δάσος,

· Η απαγόρευση καπνίσματος

· και Η χρήση οιαδήποτε άλλης πηγής πυρός, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και συντελούν στον άμεσο περιορισμό μιας πυρκαγιάς, που αποτελούν σίγουρα κύριο και ουσιώδες αντικείμενο της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας».

Όμως, η ενεργοποίηση κάθε πολίτη στο έργο της Δασοπυρόσβεσης αποτελεί μια εξίσου κοινωνική και ηθική υποχρέωση, και ο θεσμός του «Εθελοντή Πυροσβέστη», σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στο τέλος κάθε Πυροσβεστικής περιόδου ο μηχανισμός της Δασοπροστασίας λειτουργεί με απόλυτη επιτυχία. Όμως , το συναίσθημα αυτό δεν θα πρέπει να οδηγεί σε εφησυχασμό καθώς στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων της, η Πυροσβεστική Υπηρεσία επιβάλλει την καθιέρωση μιας νέας πολιτικής και την προώθηση μέτρων και μεθόδων που θα συντελέσουν ουσιαστικά στην περαιτέρω βελτίωση των συνθηκών της Δασοπυρόσβεσης .

4. ΠΥΡΟΣΒΕΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΕΡΑ

Όταν όμως, όλες οι προσπάθειες αντιμετώπισης των πυρκαγιών από έδαφος έχουν πλέον εξαντληθεί, η χρήση των από αέρα πυροσβεστικών μέσων είναι η τελευταία λύση. Ο «Από Μηχανής Θεός», τα Πυροσβεστικά Α/Φ CL – 215/415, της εταιρείας BOMBARDIER, που εδρεύει στην πολιτεία Κεμπέκ του Καναδά, αναλαμβάνουν δράση .Τα Α/Φ αυτά, οι «Νεροκουβαλητές των Αιθέρων», είναι η ιστορία της από τον αέρα πυρόσβεσης.

Έχοντας περάσει 50 περίπου χρόνια από την παρθενική τους πτήση, εξακολουθούν να είναι ακόμη πολύ αποτελεσματικά. Τα οφέλη που αποκομίζουν στις δύσκολες περιστάσεις εξασφαλίζουν σίγουρα τα πρωτεία στην εναέρια πυρόσβεση και τις επόμενες δεκαετίες καθώς, σώζουν συνεχώς πολύτιμες δασικές εκτάσεις από βέβαια καταστροφή. Τα Α/Φ αυτά συνήθως, ξεκινούν την αποστολή τους με πλήρεις τις δεξαμενές καυσίμου και μερικώς γεμάτες τις δεξαμενές νερού. Αφού εντοπίσουν την εστία της πυρκαγιάς ρίχνουν το πρώτο φορτίο νερού και ψάχνουν για το πιο κοντινό σημείο (Λίμνη ή Θάλασσα), όπου μπορούν να γεμίσουν πάλι τις δεξαμενές τους με ασφάλεια, πετώντας πάνω ακριβώς από την υδάτινη επιφάνεια, με ταχύτητα 135χλμ/ώρα (73.κόμβοι) περίπου.

Όταν αποθαλασσωθούν με τις δεξαμενές τους γεμάτες νερό αναμιγνύεται σ’ αυτές μικρή ποσότητα μιας μη τοξικής και μη διαβρωτικής ουσίας, που μετατρέπει το νερό σε αφρό.

Το αφρώδες αυτό υλικό, καθώς πέφτει από ψηλά, καλύπτει την φωτιά, απομονώνει το οξυγόνο και δημιουργεί ένα φράγμα απέναντι στην διάδοση της θερμότητας, ενώ παράλληλα αυξάνει στην φλεγόμενη περιοχή την υγρασία. Ο άσπρος αφρός της πρώτης ρίψης, είναι το σημείο αναφοράς για τις επόμενες ρίψεις. Σε μία τυπική αποστολή πυρόσβεσης 90 χ.λ.μ. μακριά από την εστία και με το σημείο υδροληψίας σε απόσταση 7 χλμ. περίπου από την πυρκαγιά, τα πυροσβεστικά Α/Φ CL215/415 μπορούν να κάνουν πριν ανεφοδιασθούν με καύσιμο, 40 – 50 συνεχόμενες ρίψεις με δυνατότητα ρίψης 24.000 – 30.000 λίτρων νερού στην πρώτη κιόλας ώρα. Τα αποτελέσματα είναι πράγματι εντυπωσιακά .

Tο σύστημα MAFFS (Modular Airborne File Fighting System), αποτελεί επίσης μία από τις λύσεις που προσδίδουν ευελιξία στους τρόπους αντιμετώπισης των Δασικών πυρκαγιών. Προσαρμόζεται χωρίς καμία σημαντική μετατροπή στα Αφη C-130 HERCULES και μπορεί ν’ αποθέσει 10 περίπου τόνους επιβραδυντικού υγρού στον χώρο της πυρκαγιάς.

Η λύση αυτή αποτελεί ένα ικανοποιητικό συμπλήρωμα στα υπάρχοντα Πυροσβεστικά Α/Φ. Η Ελλάδα διαθέτει δύο τέτοια συστήματα που δεν αποδίδουν όμως τα αναμενόμενα, καθώς το Α/Φ C-130 δεν έχει μεγάλες δυνατότητες ελιγμών στις αντίξοες συνθήκες της από αέρα πυρόσβεσης, ενώ εμφανίστηκαν παράλληλα και προβλήματα διάβρωσης από το επιβραδυντικό υγρό που χρησιμοποιούν.

Αλλά εκτός, από το μόνιμο πλέον για τα Ελληνικά δεδομένα τρόπο εναέριας καταστολής των πυρκαγιών, είναι χρήσιμο να εξετασθεί η δυνατότητα και άλλων λύσεων που λειτουργούν μεμονωμένα ή συμπληρωματικά στα ήδη υπάρχοντα συστήματα και αυξάνουν τις πιθανότητες μιας αποτελεσματικής και χωρίς ιδιαίτερα υψηλό κόστος εναέριας Πυρόσβεσης. Μια τέτοια ολοκληρωμένη προσέγγιση στο θέμα, αποτελεί η πρόταση της εταιρείας CONAIR AVIATION L.T.D. που εδρεύει στην πολιτεία Μπρίτις Κολούμπια του Καναδά. Ο εναλλακτικός αυτός τρόπος πυρόσβεσης από τον αέρα που προτείνει δίνει ίσως λύση στο Εθνικό πρόβλημα της Δασοπροστασίας, καθώς, στηρίζεται στην τεχνική της άμεσης και συγκεντρωτικής επέμβασης ( INITIAL ATTACK ). Είναι σαφές ότι η γρήγορη επισήμανση και η έγκαιρη επέμβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων (Εναέριων & Επίγειων), παραμένει πάντοτε ο ακρογωνιαίος λίθος κάθε πυροσβεστικής προσπάθειας. Έτσι, τα Α/Φ TURBO FIRECAT, που χρησιμοποιούν για τον σκοπό αυτό, επιβραδυντικό υγρό νέας τεχνολογίας, που –σε σύγκριση με την χρήση νερού στα πρώτα στάδια μιας πυρκαγιάς – όταν ρίπτεται απ’ ευθείας επάνω στην εστία της πυρκαγιάς ανακόπτει την πορεία διάδοσης και την εξάπλωση της. Τα Α/Φ αυτά ρίχνουν μικρές ποσότητες επιβραδυντικού υγρού επάνω ή πλησίον της εστίας. Τα αποτελέσματα, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά, καθώς έτσι επιτυγχάνεται ο εγκλωβισμός της φωτιάς και μπορούν οι επίγειες δυνάμεις να επεμβαίνουν συλλογικά και απερίσπαστα για την δημιουργία αντιπυρικών ζωνών ασφαλείας ως προς την μετέπειτα πορεία της φωτιάς , πριν πάρει ανησυχητικές διαστάσεις .

5. Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ

Η Τεχνική αυτή, έγινε πιο αποτελεσματική χάρη στο νέου τύπου επιβραδυντικό υγρό, μεγάλης διάρκειας, που χρησιμοποιείται από τα ειδικά διασκευασμένα Α/Φ TURBO FIRECAT. Όταν το υγρό ρίπτεται-κοντά στις φλόγες επικαλύπτει την υπάρχουσα βλάστηση και δημιουργεί ένα αδιαπέραστο στρώμα που αναγκάζει την φωτιά σε αυτοεξάντληση, μόλις καταναλωθεί η καύσιμη ύλη που έχει εγκλωβιστεί μέσα σ’ αυτό. Το επιβραδυντικό υγρό σε αντίθεση με το νερό , που εξατμίζεται, παραμένει στην φλεγόμενη περιοχή για αρκετές ώρες, εμποδίζοντας έτσι την αναζωπύρωση της φωτιάς. Οι Βασικές αιτίες που διέπουν την «Τεχνική της Άμεσης Επέμβασης (INITIAL ATTACK)» είναι: οι παρακάτω :

a) Η Έγκαιρη επισήμανση της εστίας της πυρκαγιάς.

b) Η Γρήγορη , και αποτελεσματική επέμβαση.

c) Η Δευτερεύουσα σάρωση για την τελική εξουδετέρωση των μικρών εστιών.

d) Η Μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του ανά λίτρο ριπτόμενου επιβραδυντικού υγρού σε σχέση μ’ εκείνη του νερού .

e) Το Χαμηλό κόστος του επιβραδυντικού υγρού, αν παραχθεί σε μαζική ποσότητα.

f) Η Χρησιμότητα του επιβραδυντικού υγρού «RETARDANT» το οποίο σε σχέση με τα παλαιού τύπου επιβραδυντικά υγρά επιδρά σαν λίπασμα, αφού η χημική του σύνθεση βασίζεται στο Θειικό αμμώνιο (Βασικό συστατικό των περισσότερων λιπασμάτων).

g) Η Ασφάλεια των μεταλλικών επιφανειών του Α/Φ καθώς δεν προκαλεί διαβρώσεις.

Η έγκαιρη επισήμανση της φωτιάς, γίνεται μέσω οργανωμένου επίγειου δικτύου και επιτήρησης των δασών, κατά τις θερμές ώρες της ημέρας, που είναι πιο επικίνδυνες για την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς. Γενικά, η καταπολέμηση κάθε πυρκαγιάς και ιδιαίτερα η Δασοπυρόσβεση είναι μία μάχη ενάντια στον χρόνο και οιαδήποτε καθυστέρηση, κάνει το έργο των πυροσβεστών πιο δύσκολο. Η παραπάνω τεχνική συνεπώς, χωρίς να παρουσιάζει τίποτα το επαναστατικό σε σχέση με το παρελθόν, είναι σχεδιασμένη να εκμεταλλεύεται και το παραμικρό δευτερόλεπτο. Εάν η επισήμανση της φωτιάς, γίνει από επίγειο σταθμό ειδοποιείται ένα ελαφρό Α/Φ ελέγχου (γνωστό σαν BIRDDOG), που σπεύδει στον τόπο της πυρκαγιάς, ή απογειώνεται αμέσως ένα Α/Φ επιφυλακής. Σ’ αυτό, επιβαίνει ειδικός επιτηρητής – εξοικειωμένος με τις επιχειρήσεις Δασοπυρόσβεσης – ενώ, μετά από πέντε περίπου λεπτά ακολουθούν τα πυροσβεστικά Α/Φ TURBO FIRECAT, που μεταφέρουν το επιβραδυντικό υγρό. Το Α/Φ ελέγχου BIRDDOG που φτάνει πρώτο, στο σημείο της φωτιάς προβαίνει σε άμεση εκτίμηση της κατάστασης πριν ακόμα τα πυροσβεστικά Α/Φ αρχίσουν να επιχειρούν. Ταυτόχρονα, καθορίζεται με ακρίβεια το σχέδιο πτήσης ενώ, επισημαίνονται η διεύθυνση του ανέμου και τα διάφορα πιθανά εμπόδια, που θα κάνουν πιο ασφαλείς και αποτελεσματικές τις επιχειρήσεις στην φλεγόμενη περιοχή.

Με την άφιξη του πρώτου Πυροσβεστικού Α/Φ TURBO FIRECAT, το Α/Φ ελέγχου ΒIRDDOG, εκτελεί μία εικονική ρίψη, πάνω από την φωτιά, με τον πιλότο του πυροσβεστικού Α/Φ να παρακολουθεί από κοντά , ενώ καθορίζει την κατάλληλη γραμμή πλεύσης. Συνήθως, ο χρονικός διαχωρισμός των πυροσβεστικών Α/Φ, είναι τέτοιος, ώστε ενώ το πρώτο Α/Φ εκτελεί ήδη ρίψη, το επόμενο βρίσκεται κοντά στον τόπο της πυρκαγιάς και ενημερώνεται για τον τρόπο δράσης στην πράξη, σύμφωνα με τις υποδείξεις του Α/Φ ελέγχου ΒIRDDOG.

Σκοπός της επιχείρησης στην φάση αυτή είναι η ανακοπή της επέκτασης της πυρκαγιάς και ο περιορισμός της υπάρχουσας φωτιάς, με την δημιουργία φραγμάτων από επιβραδυντικό υγρό νέας γενιάς. Μόλις η φωτιά περιορισθεί, τα πυροσβεστικά Α/Φ TURBO FIRECAT, επιστρέφουν στην βάση τους, για να είναι διαθέσιμα για μία νέα αποστολή, εάν χρειασθεί. Το γεγονός αυτό , αποτελεί το κύριο πλεονέκτημα των Α/Φ αυτών, έναντι των Πυροσβεστικών CL-215/415, που χρησιμοποιούν νερό ή αφρό και πρέπει να επιχειρούν συνεχώς. Το έργο της κατάσβεσης θα συνεχίσουν τα κοινά πυροσβεστικά μέσα σε συνεργασία με, τα ειδικά διασκευασμένα Ελικόπτερα (HELITANKER) της εταιρείας FRONTIER (Θυγατρική της CONAIR) προσβάλλοντας τις μικρές εστίες της εγκλωβισμένης πλέον φωτιάς. Μια ειδικά διασκευασμένη σταθερή εξωτερική δεξαμενή από PLEXIGLAS επιτρέπει στα ελικόπτερα αυτά να μεταφέρουν στον τόπο της πυρκαγιάς 1460 περίπου λίτρα επιβραδυντικού υγρού / νερού. Για να εγκατασταθεί η δεξαμενή, χρειάζεται η αντικατάσταση του συστήματος προσγείωσης μ’ ένα μεγαλύτερου ύψους που εκτός των άλλων προσφέρει και μεγαλύτερη ασφάλεια στην προσγείωση του ελικοπτέρου σε ανώμαλο έδαφος. Η δεξαμενή διαθέτει σύστημα άφεσης ανάλογο των πυροσβεστικών Α/Φ TURBO FIRECAT, και είναι χωρισμένη σε δύο διαμήκη τμήματα, κάθε ένα από τα οποία έχει ξεχωριστή θυρίδα ρίψης. Η δεξαμενή είναι ανηρτημένη στο ελικόπτερο από τέσσερα σημεία, ενώ υπάρχουν τρεις ηλεκτρικές και δύο υδραυλικές συνδέσεις ταχείας απελευθέρωσης, αν χρειασθεί να χρησιμοποιηθεί για άλλους σκοπούς, το άγκιστρο του ελικοπτέρου. Το περιεχόμενο της δεξαμενής αναπληρώνεται σ’ ένα περίπου λεπτό στο έδαφος, μέσω μιας εύκαμπτης σωλήνας τριών ιντσών. Υπάρχει επίσης, η δυνατότητα πλήρωσης της δεξαμενής, σε πενήντα δευτερόλεπτα ,από ένα αυτόνομο σύστημα που αποτελείται από μία αντλία και μία εύκαμπτη σωλήνα τριών περίπου μέτρων, καθώς το ελικόπτερο αιωρείται πάνω από την επιφάνεια του νερού ή την ανοικτή δεξαμενή με το επιβραδυντικό υγρό, εάν η προσγείωση είναι αδύνατη.

Οι ρίψεις γίνονται από ύψος 20-30 μέτρων με ταχύτητα 0-110 κόμβους. Η ποσότητα δε, και η διασπορά του φορτίου είναι απόλυτα ελεγχόμενη. Τα ελικόπτερα όμως λόγω της ευελιξίας τους, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλης μορφής υποστήριξη όπως, η μεταφορά δασοπυροσβεστών και μέσων πυρόσβεσης στον τόπο της πυρκαγιάς. Το έργο της κατάσβεσης συνεχίζουν αργότερα, οι επίγειες δυνάμεις, που προβαίνουν, στην προσβολή των εστιών της μη επεκτεινόμενης πλέον πυρκαγιάς, καθώς και την αντιμετώπιση των ρηγμάτων που δημιουργήθηκαν κατά την φάση του εγκλωβισμού της φωτιάς .

6. ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΠΥΡΟΣΒΕΣΗΣ

Παράλληλα στην προσπάθεια της αποτελεσματικής καταπολέμησης μιας πυρκαγιάς, με τα κλασσικά μέσα, πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν οι διαθέσιμες πληροφορίες για το μέγεθος, την ακριβή θέση και την κατεύθυνση της φωτιάς. Είναι προφανές ότι, όσο πιο γρήγορα βρεθούν οι πληροφορίες αυτές στα χέρια των υπευθύνων, τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι πιθανότητες της επιτυχημένης αντιμετώπισης της πυρκαγιάς .

Η Δασική υπηρεσία των Η.Π.Α, σχεδίασε έτσι, την χρησιμοποίηση Α/Φ εφοδιασμένων με υπέρυθρους αισθητήρες διπλής δέσμης και δορυφορικό σύστημα συνεχούς εύρεσης θέσης «GPS (Global Positioning System)», που εντοπίζουν την πυρκαγιά και μεταδίδουν τις πληροφορίες στο έδαφος. Το σύστημα αυτό, που ονομάζεται «FIREFLY» , αναπτύχθηκε από το τεχνολογικό ινστιτούτο της Καλιφόρνιας. Σκοπός του, είναι να υποδεικνύει τα ιδιαίτερα θερμά σημεία και να καθορίζει την περίμετρο των δασικών πυρκαγιών. Το μεγαλύτερο όμως, πλεονέκτημα που θα προκύψει από την εξέλιξη αυτή, σε σύγκριση με τα προγενέστερα συστήματα, είναι η ικανότητα δημιουργίας ενός χάρτη της πυρκαγιάς που θα χρησιμοποιείται από τον επικεφαλής για την καταστολή στο έδαφος, σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. Τα υπάρχοντα συστήματα απαιτούν από το Α/Φ να προσγειωθεί για να παραδώσει την φωτογραφία απεικόνισης του υπερύθρου φάσματος. Ο επικεφαλής δε, των πυροσβεστικών Α/Φ παίρνει την φωτογραφία στα χέρια του, μερικές ώρες αργότερα . Το Α/Φ FIREFLY, πιστεύεται ότι θα βελτιώσει αυτή την κατάσταση και θα παρουσιάζει την συνολική εικόνα της πυρκαγιάς, έτσι ώστε ο επικεφαλής να μπορεί να καταστρώνει το σχέδιο πυρόσβεσης για τις επόμενες δώδεκα ώρες. Το σύστημα τοποθετήθηκε δοκιμαστικά σε δύο Α/Φ, αρχικά σ’ ένα «KING AIR», και αργότερα σ’ ένα «MERLIN». Δόθηκε μεγάλη σημασία στον εξοπλισμό των Α/Φ αυτών, ώστε να κρατηθεί χαμηλά το κόστος παραγωγής τους. Το σύστημα ολοκληρώθηκε πλήρως το 1992, και δοκιμάστηκε με απόλυτη επιτυχία στις Η.Π.Α το επόμενο καλοκαίρι. Για να είναι όμως, δυνατή η οριοθέτηση μιας δασικής πυρκαγιάς με το σύστημα αυτό, απαιτείται τουλάχιστον, ένα πεδίο θέας ίσο με 180 μοίρες περίπου. Για τον εντοπισμό δε, ενός θερμού σημείου 600 βαθμών Κελσίου, με μέγεθος 1 τετραγ. πόδι και ύψος 10.000 πόδια, οι σχεδιαστικές απαιτήσεις του συστήματος, προσδιορίζεται ότι θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν συσκευές εντοπισμού με άμεσο πεδίο θέας μικρότερο από 2,5 χιλιοστά του ακτινίου, ενώ, θα χρειασθούν επίσης συσκευές σάρωσης σε υπέρυθρο φάσμα, που θα εκπέμπουν σε δύο μπάντες συχνοτήτων ( 3 – 4 ,8 μικρά & 8 – 12,5 μικρά ). Το διπλό αυτό, φάσμα συχνοτήτων θα επιτρέπει στο σύστημα να εξαλείφει τους ψεύτικους συναγερμούς στον εντοπισμό των θερμών σημείων. Η ακρίβεια του συστήματος είναι μοναδική. Οι εικόνες μεταδίδονται από το έδαφος στο Α/Φ σε μονόχρωμη οθόνη που επικαλύπτεται με κόκκινο χρώμα στις περιοχές της πυρκαγιάς, ενώ εμφανίζει παράλληλα πέντε διαφορετικές αποχρώσεις ,ανάλογα με την θερμοκρασία στα διάφορα σημεία της. Το σύστημα προσδιορίζει ακόμα, αυτόματα, το γεωγραφικό μήκος και πλάτος των θερμών σημείων, καθώς και τα συγκεκριμένα όρια της πυρκαγιάς. Οι συντεταγμένες αυτές μαζί με τις παρατηρήσεις του χειριστή μεταδίδονται στον σταθμό εδάφους, όπου ευρίσκονται τα συντονιστικά όργανα. Όλες οι πληροφορίες μεταβιβάζονται σ’ ένα υπολογιστή, όπου και σχεδιάζεται πάνω σ’ ένα κοινό τοπογραφικό χάρτη τα δεδομένα της φωτιάς, ανάλογα με την περιοχή. Υπολογίζεται δε, ότι όλη αυτή η διαδικασία απαιτεί μέγιστο χρόνο 30 περίπου λεπτά , ενώ – υπό κανονικές συνθήκες με τα γνωστά μέσα εντοπισμού των πυρκαγιών – χρειάζονται κάποιες ώρες .

Η εφαρμογή αυτή, δίνει ιδέες και ουσιαστικές λύσεις για το πώς οι «Πολλαπλασιαστές Δύναμης» όπως, το σύστημα FIREFLY, μπορούν με πολλή τόλμη και λίγη φαντασία ν’ αποδειχτούν πιο φιλότιμοι στην προσπάθεια αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών στην χώρα μας, σε σχέση με τους χιλιάδες πυροσβέστες και τις δεκάδες πυροσβεστικά Α/Φ, που για να δράσουν προϋποθέτουν κόπο, χρόνο και χρήμα. Είναι ωστόσο γεγονός ότι οι δύο Καναδικές εταιρείες , έκαναν το πάντα όσον αφορά την Δασοπυρόσβεση καθώς καλύπτουν συνολικά το 80 % περίπου της παγκόσμιας αγοράς πυροσβεστικών Α/Φ, και έχουν αποκομίσει τεράστια πείρα στον τομέα αυτό .

7 . ΕΝΑ ΑΦΙΛΟΞΕΝΟ ΜΕΛΛΟΝ

Καθώς λοιπόν, το Δάσος είναι ένας ολόκληρος κόσμος που σφύζει από ζωή, πρέπει, πάση θυσία, με οποιαδήποτε υλικά και μέσα να προστατευθεί. Αν χαθεί ο κόσμος όλος , θα γίνει «Ένα Αφιλόξενο Μέλλον». Σημείο αναφοράς, αποτελεί, κάθε καλοκαίρι, η καταστροφή της Ελληνικής χλωρίδας, που αναπόφευκτα τα τελευταία χρόνια, με τις πυρκαγιές έγινε πραγματικός εφιάλτης. Το τεράστιο πρόβλημα των Δασικών πυρκαγιών, που, έχει πλέον αποκτήσει διαστάσεις μάστιγας φαίνεται να μην μπορεί ν’ αντιμετωπισθεί «Εκ των Ενόντων» καθώς, την δεκαετία του 1990 καταστράφηκαν στην χώρα μας συνολικά 5.000.000 περίπου στρέμματα Δάσους, χιλιάδες πουλιά ή ζώα και πολλά αιωνόβια φυτά σπάνιας οικολογικής σημασίας, ενώ πολλοί άνθρωποι πλήρωσαν το τίμημα της αμέλειας και της αδιαφορίας με την ζωή τους. Αξίζει ν’ αναφερθεί χαρακτηριστικά ότι το ποσοστό των πυρκαγιών πού:

I. Ευθύνεται αποκλειστικά ο άνθρωπος φτάνει το 98 % .

II. Προκαλείται από αμέλεια πλησιάζει το 38 % και

III. Προέρχεται από εμπρησμό ή άλλες αιτίες αγγίζει το 60 % .

Το γενικότερο έτσι, πρόβλημα της Δασοπροστασίας καθώς, η χώρα μας διαθέτει το μικρότερο ποσοστό Δασοκάλυψης σε ολόκληρη την Ευρώπη, που φτάνει το 12 % σε σύγκριση με το 33 % της Ισπανίας, το 32 % της Βουλγαρίας και το 22 % της Ιταλίας, αποδεικνύει την σοβαρότητα της υπάρχουσας κατάστασης που πρέπει ν’ αντιμετωπισθεί σαν μέγιστο Εθνικό πρόβλημα που δεν επιδέχεται άλλη αναβολή.

ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΑΙ επομένως, στον τομέα της προστασίας των Δασών η χάραξη μιας νέας στρατηγικής, που θα επανακαθορίζει τις προτεραιότητες, τους στόχους τα μέσα, το ανθρώπινο δυναμικό και τον ρόλο των πολιτών στον ευαίσθητο αυτό τομέα , και απαραίτητα θα πρέπει να βασίζεται στις παρακάτω προϋποθέσεις :

1. Χάραξη σαφούς πολιτικής που θα στηρίζεται σε επαρκή δασική Νομοθεσία και θα καταργεί τον αντιδασικό Νόμο 1734/87 «Περί Βοσκοτόπων».

2. Σαφής καθορισμός χρήσεων Γης και Χωροταξικός σχεδιασμός που θα αποκλείει την δυνατότητα σε επιτήδειους να καταπατούν και να εκμεταλλεύονται δασικές εκτάσεις. Το μέτρο αυτό, θα πρέπει να συμπληρώνεται όμως και με την αυστηρή εφαρμογή της απαγόρευσης της οικοπεδοποίησης των καμένων εκτάσεων.

3. Άμεση συμπλήρωση και ολοκλήρωση χωρίς αναβολές του Εθνικού Κτηματολογίου.

4. Ίδρυση συντονιστικού φορέα που θα έχει την άμεση εποπτεία της Δασοπυρόσβεσης. Η πολυδιάσπαση και ο ελλιπής συντονισμός αποτελούν τον κυριότερο λόγο της μη αποτελεσματικής αντιμετώπισης των πυρκαγιών. Κάτι τέτοιο, είναι φυσικό, αν αναλογιστεί κανείς τον αριθμό των εμπλεκομένων φορέων, αρχίζοντας από το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, την Πυροσβεστική Υπηρεσία, την Δασική Υπηρεσία, τις κατά τόπους Νομαρχίες και καταλήγοντας στον Στρατό και την Αεροπορία.

5. Πρόσληψη και συνεχής εκπαίδευση εξειδικευμένου Μόνιμου και όχι εποχιακού προσωπικού .

6. Κατάλληλος Συντονισμός μιας πυρκαγιάς από Εξειδικευμένο προσωπικό με ανάλογη πείρα και συνεχή επιμόρφωση στο αντικείμενο. Είναι απαράδεκτο, όπως συμβαίνει μερικές φορές, να συντονίζει μία φωτιά από «Θέση Ισχύος» , ενώ δεν διαθέτει ανάλογη εμπειρία , ο Νομάρχης της περιοχής.

7. Ενίσχυση της έρευνας σε θέματα Δασικής ανάπτυξης με την συνεργασία κρατικών φορέων, ιδιωτικών επιχειρήσεων και Πανεπιστημίων. Η έρευνα αυτή, θα πρέπει κυρίως να κατευθύνεται στην ανάπτυξη, ανά περιοχή, κατάλληλων δασικών φυτών, μεθόδων και μέσων προστασίας από τις πυρκαγιές ή τις διάφορες ασθένειες .

8. Έναρξη ενός εκτεταμένου προγράμματος Αναδάσωσης σ’ ολόκληρη την χώρα .

9. Ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και πιο ενεργοποίηση όλων των πολιτών, τόσο στην πρόληψη, όσο και την καταστολή των Πυρκαγιών. Δεν είναι λίγες οι φορές, που ενώ μία πυρκαγιά πλησιάζει επικίνδυνα στις παρυφές κάποιου χωριού, οι κάτοικοι παρακολουθούν ανέμελοι, αγνοώντας κάθε έκκληση των Αρχών για βοήθεια .

Το Δάσος είναι Υγεία – Πλούτος – Πολιτισμός και πρέπει να σωθεί. Το Δάσος, είναι ,το Μέλλον που όλοι θέλουμε. Σύντομα όμως, εάν δεν προσέξουμε θα γίνει Παρελθόν.